راهیابی یهود به یثرب، و تعامل و همزیستی آنان نخست با اعراب جاهلی و سپس با عرب مسلمان، صرف نظر از تبعات سیاسی، اقتصادی و اجتماعی، پی آمدهای فرهنگی قابل توجهی نیز به همراه داشت. بر این اساس بررسی جایگاه فرهنگی یهود یثرب و تعاملات فرهنگی آنان با عرب، از موضوعات ضروری تاریخ صدر اسلام به شمار می رود. چرا که این تعاملات در عصر نبوی شکل تازه ای به خود گرفت و زمینه مساعدی را برای وقوع تحولات سیاسی - اجتماعی فراهم ساخت. نویسندگان مقاله حاضر، در عین آگاهی از تفاوت های ساختاری میان فرهنگ دینی یهود یثرب با بت پرستی اعراب، بر آنند تا با تحلیلی تاریخی، ضمن بررسی جایگاه فرهنگی یهود یثرب در حجاز، به تبیین تعاملات فرهنگی آنان با عرب جاهلی، مسلمانان و نیز زمینه های فرهنگی درگیری های طرفین در عصر نبوی بپردازند.

یکی از مهم ترین مباحث در سیره رسول خدا (ص) چگونگی تعامل آن حضرت با غیرمسلمانان است. تامل و واکاوی در زندگی پیامبر (ص) نشان می دهد که وی ضمن پذیرش حقوق غیرمسلمانان، به ویژه اهل کتاب، هیچ گاه از مهرورزی و عدالت در حق آنان دریغ نورزید و اصل را در این باره بر منطق و گفتگو، آگاهی بخشی و فرهنگ گستری، و همکاری های مشترک بنا نهاد. او ضمن مدارا با کافران و حمایت از مراکز دینی اهل کتاب، هیچ کس را مجبور به تغییر دین خویش و پذیرش اسلام نساخت، هر چند در معرفی هوشمندانه اسلام و جذب مردم به آن، از همه ابزارهای عاطفی و عقلانی و جز آن، استفاده نموده، در این راه سنگ تمام گذارد. به علاوه آن حضرت در حوزه هایی چون انعقاد پیمان نامه ها، بهره وری از نخبه گان و کارشناسان، دادوستد با کافران، پذیرش کمک های غیرمسلمانان، احترام به سفیران و فرستادگان، و دیگر حوزه های مرتبط، ضمن پذیرش و تاکید بر اصل این موارد، حدود و ثغور آن را نیز مشخص نمود و اصول و قواعد ماندگاری را در این باب از خود برجای نهاد.

One of the most frequent rules in various areas of demonstrative jurisprudence of Two Major Sects of Islam religion is a rule that is known among Shīʿa as “tolerance in the evidence of traditions” (Arabic: التسامح فی أدلّة السنن) and in Sunnī as “latitudinarianism in documents” (Arabic: التساهل فی أسانید). Believers in the general application of this rule have based it for reasons such as consensus (Arabic: إجماع), tradition famous through practice (Arabic: الشهرة العملیّة), and rational judgement (intellectual judgement) and a group of aḥādīth (Arabic: أحادیث, plural form for ḥadīth, literally “talk” or “discourse”) called “Akhbar-e- Man Balagh” (Arabic: أخبار من بلغ). The understanding of the aforementioned narrations and the extent of application of this rule has caused a conflict of opinions among scholars. The narrations containing the excellences of suras of the Holy Book of Quran is one of the fields of application of the rule of tolerance. The present research has explained the types of exposure to this group of narrations based on the rule of tolerance by using descriptive-exploratory method and using library sources and seeks to find a suitable approach about narrations of the excellences of suras (chapters) of the Holy Book of Quran. The interaction with these narrations is organized based on a special reading of the rule of tolerance in the selected approach, which is based on a rational interpretation of the contents of Man-Balagh (Arabic: من بلغ)’s narrations and is compatible with the indications of some verses and traditions. The use of weak narrations containing the excellences of suras (chapters) will be permissible based on this approach considering three conditions and without any certainty of attributing these narrations to Sharʿ (Islamic rules).

امویان اندلس در اروپای غربی تاریخی به وجود آوردند که دارای خصوصیات متمایز با گذشته آنها است . مغرب زمین طی قرون میانه با تمدن اسلامی مراوده داشته است و تحت تأثیر فرهنگ اسلامی قرار گرفتند و سپس با شناخت از فرهنگ اسلامی به مرور حکومت اسلامی را تحت تأثیر خود قرار داد .در کنار عواملی چون آشنایی اروپاییان با مراکز علمی مسلمانان، رشد اقتصادی، رونق شهر نشینی وزمینه سازی مدارس موجود در کلیسا ها و دیر ها، ترجمه کتاب های عربی به زبان لاتین نیز از عوامل مهم رشد شگفت انگیز دانشگاه های اروپایی، بود. از عوامل موثر در ظهور و تثبیت تمدنی، می تواند خود را در قالب کاربرد زبان مشترک نشان دهد. در دوران سیطره فرهنگ اسلامی در اندلس، علاوه بر زبان عربی، که زبان رسمی نهادهای آموزشی و حکومتی بود، زبان لاتینی نیز، در کلیساها و نظامات اداری محلی به کار می رفت.

یکی از مباحث مهم در بین تمام ملل از جمله مسلمانان مساله ازدواج میان افراد و صحیح بودن مبانی آن است. در اسلام برخی ازدواج ها از لحاظ قوانین شرعی و عرفی صحیح نیستند که شامل ازدواج با محارم، ازدواج با غیرمسلمان می شود. این مقاله با عنوان «ازدواج های باطل و مبانی فقهی آن» و به هدف بررسی دقیق فقهی حقوقی بطلان ازدواج با محارم و با غیرمسلمان پرداخته که به روش تحلیلی و اسنادی از میان کتب و مقالات فقهی و حقوقی ارایه شده است. پس از بررسی و تجزیه و تحلیل مطالب ارایه شده در نهایت نتایج مهمی حاصل گردید از جمله اینکه: که، مبنای فقهی ازدواج های باطل هم آیات و هم روایات هستند. ازدواج با محارم را هم عرف و هم شرع ممنوع کرده است. ازدواج مسلمان با غیرمسلمان دو حالت دارد. ازدواج زن مسلمان با غیرمسلمان کتابی و غیرکتابی مطلقا ممنوع، ولی ازدواج مرد مسلمان با غیرمسلمان اهل کتاب جایز و با غیراهل کتاب ممنوع می باشد.

چکیده فارسی:آیات متعددی از قرآن کریم مسلمانان را از برقراری هرگونه رابطه دوستی با غیرمسلمانان، برحذر داشته است؛ این مساله موجب القای شبهه توهین قرآن به غیرمسلمانان شده است و از رهگذر آن قرآن حاوی امری اهانتامیز و غیراخلاقی پنداشته شده است. در این مقاله با تامل در مدلول آیات مورد بحث و تبیین دقیق آنها روشن می شود که مسلمانان تنها از دوستی با افرادی برحذر شده اند که به دشمنی با آنان برخاسته و به انحاء مختلف سعی در آزار و ضربه زدن به آنها را دارند و نیکی با کسانی که با مسلمانان روابط غیرخصمانه دارند، مورد تاکید قرآن است. در این مبنا مسلمان بودن یا نبودن مطرح نیست. توصیه قرآن بر عدم دوستی با پدر و مادر مشرک نیز به هیچ وجه به معنای بی احترامی به آنان نیست بلکه فقط به معنای عدم اطاعت از آنها در امور مربوط به دین است، ضمن آنکه به والدین مسلمان نیز توصیه شده که تنها در مواردی که اجابت خواسته های فرزندان موجب ظلم به دیگران می شود، از آن روی برتابند. چکیده عربی:فی القرآن الکریم عدّة آیات تحذّر المسلمین من موالاة غیر المسلمین. و هذه القضیة أدّت إلی اثارة شبهة اهانة القرآن لغیر المسلمین، و اثارة شکوک توحی و کأنَّ القرآن یحمل اموراً مهنیة و غیر اخلاقیة. و تنتهی إلی نتیجة البحث للتأمل فی مدلول الآیات موضع البحث و تبیین معانیها بدقّة وتنتهی إلی نتیجة مفادها ان هذه التحذیرات للمسلمین تقتصر فقط علی من یعادیهم ویحاول ایذاءهم والنیل منهم بشکل أو آخر، و ان القرآن یدعو إلی الاحسان إلی من لا یحملون نظرة عدائیة إلی المسلمین. و قضیة الانتماء إلی الإسلام أو عدمه غیر مطروحة هنا. کما ان تأکید القرآن علی عدم موالاة الاب والام المشرکین لا یعنی ابداً عدم احترامهما، و انّما یعنی فقط عدم طاعتهما فی ما یعلّق بالدین. کما ان القرآن الکریم یحث الوالدین المسلمین علی عدم الاستجابة إلی مطالیب ابنائهم فیما اذا کانت تؤدّی إلی ظلم الآخرین.

1جامعه عثمانی متشکل از افرادی از ادیان، مذاهب و اقوام مختلف بود که چند سده تحت حاکمیت حکومت عثمانی زندگی کردند. مسئلۀ اصلی پژوهش حاضر بررسی جایگاه اقلیت های دینی (مسیحیان و یهودیان) در ساختار حقوقی، اداری و اجتماعی عثمانی تا سدۀ سیزدهم قمری/ نوزدهم میلادی است. این پژوهش با رویکرد توصیفی- تحلیلی صورت گرفته و نتیجۀ آن نشان داده است که عثمانی­ها اختیارات و امتیازات نسبتاً زیادی به هر یک از جوامع مذهبی داده بودند؛ به­طوری ­که هر جامعۀ دینی- مذهبی در به ­جای آوردن آیین و سنت­های خود آزاد بوده و در امور مربوط به احوال شخصیه، قضاوت و آموزش خودمختار بوده است. هیچ غیرمسلمانی به ­سبب دین و اعتقادش به­ صورت سیستماتیک مورد ظلم، فشار و شکنجه واقع نمی­شد. این موقعیت اقلیت ها و خودمختاری و آزادی عمل آنها در تضاد با وضع اقلیت های دینی- مذهبی در کشورهای اروپایی آن دوره بود که اتباع یهودی و غیرکاتولیک خود را به ­سبب مسائل دینی- مذهبی تحت تعقیب، آزار و شکنجه قرار می­دادند.

چکیده فارسی:پس از تشکیل حکومت توسط رسول اله (ص) مسائل جدیدی مطرح شد که ازجمله آنها نحوه مواجهه و برخورد حکومت اسلامی با غیرمسلمانان بود. در این زمینه سه دیدگاه وجود دارد که اولی بر اصالت جنگ و دومی بر اصالت صلح و آخرین دیدگاه هم جنگ و هم صلح را در شرایطی می پذیرد. طبق این دیدگاه، هم جنگ طلبی افراطی و هم صلح به معنای سازش و استسلام محکوم است و تنها صلحی پذیرفته شده است که با رعایت حقوق متقابل طرفین و شرافتمندانه باشد. این دیدگاه جنگ را برای رفع موانعی مانند فتنه و ظلم تجویز می کند. سیره نبوی هم به خوبی نشانگر آن است که جنگ های آن حضرت جنبه دفاعی داشته و همچنین پیمان های متعدد پیامبر (ص) با غیرمسلمانان (مانند یهودیان مدینه، یهود فدک، حدیبیه) و پیشنهاد صلح به مشرکان در غزوه بدر توسط آن حضرت موید این دیدگاه است. چکیده عربی:توجد و جهات نظر مختلفة بشأن صلة علم الفقه بالحضارة، حیث لایری البعض ای صله فیما بینهما، فی حین یری جمع آخر بان هناک صله و ان کانت قلیله بین الفقه و الحضارة، بینما هناک مجموعة تعد الفقه شرطا اساسیا لایجاد الحضارة. صله الفقه بالحضارة قابلة للبحث من منظارین. وجهه نظر فی اطار النصوص و مصادر الفقه و النظرة الاخری تستند الی النصوص و المصادر الاکمل و التی ربما یمکن تسمیتها بالفقه المطلوب. علی ضوء محور المنظور الاول یتم السعی من خلال مطالعة الکتب، الابواب و القضایا و المواضیع الفقهیه الاثبات بأنه یمکن التحدث بشأن الترابط و الصلة الواضحة و القویة بین التعالیم الفقهیة و بناء الحضارة. بالرغم من أنه لایمکن الزعم بان جمیع الانظمة الاجتماعیة التی تحتاجها الحضارة متواجدة بصورة کامله و جاهزة للتطبیق المثالی فی الفقه الحاضر، الا ان وجود الاطر الاصیلة و الهیکلیة للحضارة فیها لایمکن انکارها. کما تطرق المقال الی ان ایجاد الانظمة عبر الفقه بمثابة خطوة اولی نحو بناء الحضارة هو رهن بتشکیل و تدوین الفقه الحکومی.